Introductie

In het begin van de zestiger jaren van de vorige eeuw werd het plan geopperd om de gehele Binnendieze maar te dempen omdat men van mening was dat deze stinkende waterloop van geen enkel belang was voor een moderne binnenstad. Gedurende enkele jaren is er vervolgens door een groepje Bosschenaren, met als bekendste figuren Jan van der Eerden en Hein Bergé, oppositie tegen dit plan gevoerd met als gevolg dat het gemeentebestuur uiteindelijk overstag ging en besloten werd de op dat moment nog niet gedempte takken van de Binnendieze te gaan restaureren.

In 1973 werd daadwerkelijk met de restauratie begonnen en in 1998 was deze grotendeels voltooid en was de Binnendieze herschapen in een aantrekkelijke bezienswaardigheid die inmiddels ieder jaar weer door vele duizenden toeristen wordt bezocht. De aantrekkelijkheid voor de toeristen is voor een groot deel te danken aan de mogelijkheid om een of meerdere vaartochten over de Binnendieze te kunnen meemaken.

De Binnendieze bestaat in zijn huidige vorm uit de volgende takken:
De Groote Stroom - De Verwersstroom - De Vughterstroom - De Kleine Vughterstroom - Het Hellegat - De Kerkstroom - en De Binnenhaven. De Singelgracht is hier opgenomen omdat deze onderdeel uitmaakt van de vaarroutes. Een korte beschrijving van de diverse takken kunt u verderop in deze introductie vinden.

Voor een uitgebreide toelichting zie de beschrijving van de diverse takken in de sectie Binnendieze 1998 geschreven door Peter Verhagen, voormalig projectleider van de Restauratiewerken Binnendieze.

De Groote Stroom

De Groote Stroom is de langste tak van de Binnendieze en loopt van het Voldersgat aan de Oude Dieze tot aan de aansluiting met de Binnenhaven bij de Kalkbrug aan de Smalle Haven.

Het grootste gedeelte van de Groote Stroom is niet overkluisd en op diverse plaatsen voor iedereen zichtbaar. Met name van de meeste van de tien aanwezige bruggen is een goed zicht op deze tak van de Binnendieze mogelijk.

In de Casinotuin is het enige stuk Binnendieze te vinden met aan beide zijden een natuurlijk talud. Verder zijn er in de Groote Stroom nog enig gedeelten waar aan één zijde van het water een talud aanwezig is.

Bij de Waterpoort aan het Herman Moerkerkplein is een onderbreking in het bevaarbare gedeelte van de Grootestroom tot aan de Geertruisluis bij het Water- en Vuurplein. Dit is een gevolg van het dempen van dit gedeelte van de Groote Stroom ten behoeve van de sanering van de oude volksbuurt "De Pijp" en de aanleg van het Burg. Loefplein. De Groote Stroom wordt hier verder geleid door een rioolbuis.

De Verwersstroom

De Verwersstroom stroomt vanaf het Voldersgat achter de panden aan de Oude Dieze en de Verwersstraat in de richting van het Lombardje. Het grootste gedeelte van dit traject heeft een open karakter en kan vanaf diverse achtertuinen en bruggen bekeken worden.

Bij het Noord-Brabants Museum is de Binnendieze overkluisd en stroomt onder het museumplein door om aan de achterzijde van de parkeergarage "Wolvenhoek" weer in het zicht te komen.

Het gedeelte tussen het Lombardje en de Kruisstraat is ca. 300 meter lang en geheel overkluisd met uitzondering van een klein stukjelangs de Snellestraat ter hoogte van de Stoofstraat. De Verwersstroom komt weer in het zicht nabij de Abtsbrug in de Kruisstraat om vandaaruit onder de Poort van Diepen door te stromen naar de aansluiting met de Vughterstroom.

De Vughterstroom

Waar de Kleine Vughterstroom samenkomt met het einde van de gedempte Parkstroom begin de Vughterstroom. Na enkele tientallen meters stroomt deze tak bij de Molenbrug onder de Vughterstraat door om, na een bocht naar rechts, zijn weg te vervolgen tussen de Postelstraat en de Kruisstraat aan de rechterzijde en de Uilenburg
aan de linkerzijde.

Tussen de panden Uilenburg 18 en 20 lag oorspronkelijk een open strook grond van bijna 20 meter met een talud naar de Vughterstroom. Deze strook werd destijds voornamelijk als vuilstortplaats gebruikt. Na de restauratie is het talud vervangen door de reconstructie van de oorspronkelijke muur en is hier een terras met watertrap, banken en een jeu de boulesbaan gemaakt.

De overkluizing van de panden Molenstraat 16-18 dateert, volgens een gevonden sluitsteen in de toog, uit het jaar 1632. Na de restauratie van dit gedeelte Binnendieze is hier waarschijnlijk een van de meest gefotografeerde plekjes van 's-Hertogenbosch ontstaan.

Na de stuw bij de Vismarkt verdwijnt de Vughterstroom onder de Lepelstraat en de Visstraat om tenslotte uit te monden in de Binnenhaven.

Om een aansluiting te krijgen met de vaarroutes zijn de foto's in tegengestelde richting van de stroomrichting geordend.

De Kleine Vughterstroom

De Kleine Vughterstroom is gelegen tussen de Synagoge aan de Prins Bernhardstraat en de Vughterstroom. Voor de restauratie was deze tak van de Binnendieze vanaf de openbare weg niet zichtbaar.

Na het gereedkomen van de restauratiewerkzaamheden zijn er enkele mooie uitzichten op deze smalle en bochtige tak van de Binnedieze mogelijk geworden. De bouw van het nieuwe Stadskantoor tussen de Keizerstraat en het oude stadskantoor aan de Wolvenhoek maakte het mogelijk hier een gedeelte van de Kleine Vughterstroom open te leggen en dit opengelgde gedeelte in het bouwplan op te integreren.

Er bestaat thans nog de mogelijkheid om ook de oude Coninxbrug in de Keizerstraat weer in ere te herstellen.

Het Hellegat

Het Hellegat is met een lengte van minder dan 100 meter de kleinste tak van de Binnendieze. Het is echter wel de tak die het meest tot de verbeelding spreekt. Er doen dan ook de meeste wilde verhalen de ronde. Verhalen over overleden soldaten uit de Franse tijd die er in werden gegooid en het lugubere verhaal over de vondst een opgehangen man zijn hier een voorbeeld van.

Aangenomen wordt dat de naam Hellegat pas na 1884 is ontstaan toen de Binnendieze in de tuin van het Gouvernementsgebouw werd overwelfd waardoor een stuk Binnendieze ontstond waar totale duisternis heerste. Varende vanuit de richting Synagogebrug aan de Prins Bernhardstraat in de richting van de aansluiting met de Verwersstroom, is het gedeelte na de eerste bocht werkelijk aardedonker.

Tegen de muren en gwelven zijn enkele nestkastjes aangebracht voor de vleermuizen die hier dan ook regelmatig zijn waar te nemen. In 1966 is de toog onder de Statenzaal van het voormalige Gouvernementsgebouw (thans Provinciaal Noord-Brabants Museum) ingestort en in de Binnendieze verdwenen. De gemetselde toog is destijds niet in de oorspronkelijke toestand hersteld maar jammer genoeg vervangen door een betonconstructie. Ook een van de zijwanden is in beton hersteld en de bodem van de Binnendieze is voorzien van een betonnen plaat.

De Kerkstroom

De Kerkstroom begint bij de Kruisbroedershekel aan de Spinhuiswal en eindigt bij de aansluiting met de Kleine Vughterstroom. Deze tak van de Binnendieze is slechts 115 meter lang.

Nadat de nieuwe Kruisbroedershekel langs de Spinhuiswal gereed was werd het mogelijk om via de Kerkstroom de Singelgracht per boot te bereiken. Hierdoor kon een nieuwe aantrekkelijke vaarroute aan de reeds bestaande routes worden toegevoegd. Deze route staat bekend onder de naam De Vesting Route.

Tijdens het varen door deze nieuwe hekel passeert men twee oude vestingmuren en het is tijdens een georganiseerde rondvaart ook mogelijk om daar een diapresentatie te volgen.

De naam van deze tak van de Binnendieze ontleent hij aan het feit dat deze onder de in 1533 gebouwde kloosterkerk van de Kruisbroeders doorstroomde.De huidige naam van de kerk is eigenlijk Catharinakerk maar beide namen worden door elkaar gebruikt.

De Binnenhaven

Van oorsprong was het gedeelte van de Binnendieze wat nu de Binnenhaven wordt genoemd het laatste gedeelte van de Vughterstroom. Na de uitbreiding van de oude binnenstad in het begin van de 14e eeuw kwam de Vughterstroom binnen de ommuring van de stad te liggen en ontwikkelde het gedeelte vanaf de Visstraat tot aan de Boombrug zich langzamerhand tot de huidige Binnenhaven.

Omstreeks 1400 werden de eerste kademuren aan de linkerzijde van de Binnendieze gebouwd en vormde zo het begin van het onstaan van de Brede Haven. Door de bouw van kademuren rond 1634 aan de rechterzijde van de haven tussen de Visstraat en het Bokhovenstraatje ontstond het begin van de Smalle Haven Voordat deze kademuren werden gebouwd liepen de achtererven van de panden aan de Orthenstraat door tot aan de Binnenhaven.

Na 1640 ontwikkelde zich de scheepvaart in een rap tempo en werd het zo druk in de Binnenhaven dat schepen buiten de waterpoort "Aen den Boom" moesten aanleggen. Het is dus niet verwonderlijk dat de brug over de Binnenhaven de naam Boombrug heeft gekregen.

De Singelgracht

De Singelgracht is een vestinggracht en maakt als zodanig geen deel uit van het waterloopstelsel De Binnendieze. Er is toch een reportage van deze gracht op deze website opgenomen omdat de gracht onderdeel uitmaakt van De Vestingroute een van de door de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch georganiseerde vaarroutes over De Binnendieze.

De opname van De Singelgracht in deze vaarroute werd mogelijk gemaakt door aanleg van de in 2002 aangelegde nieuwe Kruisbroedershekel in de oude vestingmuur aan de Spinhuiswal. Hierdoor ontstond een bevaarbare verbinding met de Kerkstroom.

De Singelgracht stroomt vanaf de aansluiting op de rivier De Dommel bij de Vughterstuw langs de vestingmuren aan de Parklaan, Spinhuiswal en Zuidwal om bij de in 1880 gebouwde Hekelsluis aan de Hekellaan in de Binnendieze te stromen.

Aan de rechterzijde van De Singelgracht ligt het natuurgebied De Bossche Broek. Als gevolg van de hoge waterstand vond er op 25 januari 1995 een dijkdoorbraak plaats tegenover Basdtion Vught, waardoor ook het gedeelte van de A2 wat door het Bossche Broek is aangelegd, voor langere tijd voor het verkeer moest worden afgesloten.

Om een aansluiting te krijgen met de vaarroutes zijn de foto's in tegengestelde richting van de stroomrichting geordend.

De Vaarroutes

Vooral in het touristen seizoen worden er dagelijks 3 routes gevaren over de verschillende takken van de Binnendieze. De plattegronden van de vaarroutes zijn opgenomen op deze webpagina en bereikbaar via het navigatie menu. Deze routes worden verzorgd door de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch